Çalışma masasında ışığın yönü, yalnızca masanın ne kadar aydınlık göründüğünü değil, yazı yazarken oluşan gölgeleri ve ekran üzerindeki yansımaları da belirler. Temel yaklaşım, doğal ışığı doğrudan gözün ya da ekranın…
Çalışma masasında ışığın yönü, yalnızca masanın ne kadar aydınlık göründüğünü değil, yazı yazarken oluşan gölgeleri ve ekran üzerindeki yansımaları da belirler. Temel yaklaşım, doğal ışığı doğrudan gözün ya da ekranın karşısına almak yerine çalışma yüzeyine yandan ulaştırmaktır. Akşam saatlerinde ise masa lambasının konumu, kullanılan el ve yapılan işe göre ayarlanmalıdır.
Genç odasında ders çalışma alanı oluşturulurken mobilyanın konumu kadar pencere ve aydınlatma kaynaklarının yeri de birlikte düşünülmelidir. Rabi Mobilya’nın çalışma masası modelleri sayfasında farklı seçenekler bir arada görülebilir. Masa seçildikten sonra odadaki pencere yönü ve yapay ışık kaynakları dikkate alınarak çalışma alanının aydınlatma düzeni kurulabilir.
Gün ışığından yararlanılan bir çalışma alanında pencerenin doğrudan masanın karşısında bulunması her zaman avantaj sağlamaz. Özellikle bilgisayar kullanılıyorsa karşıdaki parlak pencere ile ekran arasında büyük bir ışık farkı oluşabilir. Pencere masanın arkasında kaldığında ise gün ışığı ekrana yansıyabilir. Her iki durumda da ekranı rahat görebilmek zorlaşabilir.
Bu nedenle pencerenin çalışma yönüne göre yan tarafta kalması genellikle daha kullanışlı bir başlangıç noktasıdır. Bilgisayar ekranının pencereye yaklaşık dik konumlandırılması, pencerenin doğrudan ekranın önünde veya arkasında bulunmasına kıyasla yansıma kontrolünü kolaylaştırır. Gün içinde güneşin açısı değişeceği için perde veya ayarlanabilir bir güneşlik de ışık miktarını yönetmeye yardımcı olabilir.
Doğal ışık yalnızca bilgisayar için düşünülmemelidir. Defter okuma, not alma ve çizim yapma sırasında da ışığın sayfa üzerinde mümkün olduğunca dengeli dağılması gerekir. Masanın bir bölümünün çok parlak, diğer bölümünün belirgin biçimde karanlık kalması çalışma yüzeyindeki görsel kontrastı artırabilir.
Sağ eliyle yazı yazan bir kişi için masa lambasını sol tarafta konumlandırmak pratik bir başlangıç noktasıdır. Bunun nedeni oldukça basittir: Lamba sağ tarafta olduğunda yazı yazan el ışık ile defter arasına girer. Böylece elin ve kolun gölgesi tam olarak kalemin ilerlediği bölgeye düşebilir.
Lamba sol tarafa alındığında ışık sayfaya yazı yazan elden önce ulaşır. Elin oluşturduğu gölge çoğunlukla aktif yazı alanının dışına yönelir. Lambanın yalnızca hangi tarafta bulunduğu değil, ışığın geliş açısı da önemlidir. Işık kaynağı göz seviyesine doğru parlamamalı, ışık çalışma yüzeyine kontrollü biçimde yönelmelidir.
Sol elle yazı yazan kişilerde düzen tersine çevrilir. Masa lambasının sağ tarafta bulunması, sol elin defter üzerinde oluşturduğu gölgenin azaltılmasına yardımcı olur. Lambayı sol tarafta tutmak ise elin ışık kaynağının önüne geçmesine ve yazılan bölgenin kararmasına neden olabilir.
Bu yaklaşım özellikle uzun süre not alan öğrenciler için belirgindir. Ancak herkes defteri aynı açıyla kullanmadığı için sabit bir yerleşim tek başına yeterli olmayabilir. Ayarlanabilen bir lamba başlığı sayesinde ışığın yönü, defterin konumuna ve yapılan işe göre değiştirilebilir.
| Kullanım biçimi | Işık için başlangıç konumu | Amaç |
|---|---|---|
| Sağ elle yazı yazma | Sol taraf | El gölgesini yazı alanından uzaklaştırmak |
| Sol elle yazı yazma | Sağ taraf | El gölgesini yazı alanından uzaklaştırmak |
| Bilgisayar kullanımı | Ekrana yansımayan yan konum | Parlama ve yansımayı sınırlamak |
| Kitap ve belge okuma | Sayfayı dengeli aydınlatan yan konum | Metnin üzerinde sert gölgeler oluşturmamak |
Bir masa lambasının yerinin doğru olup olmadığını anlamak için karmaşık bir ölçüme gerek yoktur. Normal oturma pozisyonunda birkaç satır yazmak yeterlidir. Kalemi hareket ettirirken parmakların ve bileğin gölgesi sürekli olarak yazılan satırın üzerine düşüyorsa ışık yönü yeniden ayarlanmalıdır.
Lambanın daha güçlü olması bu sorunu tek başına çözmez. Aynı taraftan gelen daha parlak ışık, elin oluşturduğu gölgeyi tamamen ortadan kaldırmaz. Sorun ışık miktarından çok ışığın geliş geometrisiyle ilgilidir. Bu nedenle önce lambanın tarafı ve açısı değiştirilmelidir. Ardından çalışma için yeterli parlaklık ayarlanabilir.
Ekran kullanılan bir masada pencerenin konumu ayrıca değerlendirilmelidir. Pencere doğrudan ekranın arkasındaysa kullanıcı sürekli parlak bir arka plan ile ekrandaki görüntü arasında bakış değiştirebilir. Pencere kullanıcının arkasındaysa bu kez dışarıdan gelen ışık ekran yüzeyinde yansıma oluşturabilir.
Ekranın pencereye dik veya buna yakın bir yönde yerleştirilmesi, bu iki sorunun kontrolünü kolaylaştırır. Yine de oda yönü, günün saati ve ekran yüzeyinin yansıtıcılığı sonucu değiştirebilir. Ekranda pencerenin belirgin görüntüsü görülüyorsa masa veya ekran açısı küçük adımlarla değiştirilmelidir. Gerektiğinde perde kullanılarak doğrudan güneş ışığı sınırlandırılabilir.
Bilgisayar başında çalışırken masa lambasının amacı ekranı aydınlatmak değildir. Ekran zaten kendi ışığını üretir. Masa lambası daha çok defter, kitap, klavye çevresi veya basılı belgeler gibi masa üzerindeki görev alanlarını aydınlatmak için kullanılabilir.
Lamba ekran yüzeyine doğrultulduğunda parlak bir yansıma meydana gelebilir. Bu nedenle ışığın doğrudan monitöre veya kullanıcının gözüne gelmediği bir açı bulunmalıdır. Ekranı kapatıp yüzeyine bakmak, yansımaları fark etmek için basit bir kontroldür. Lamba veya pencere ekran üzerinde belirgin biçimde görülüyorsa yön değiştirmek faydalı olabilir.
Tavan aydınlatması odanın genel görünürlüğünü sağlamak için kullanışlıdır ancak masa üzerindeki her görevi aynı şekilde aydınlatmaz. Kullanıcının başı veya vücudu tavan ışığı ile çalışma yüzeyi arasına girebilir. Ayrıca tek bir güçlü tavan kaynağı bazı bölgeleri fazla parlak bırakırken kitap ve defter üzerinde istenmeyen gölgeler oluşturabilir.
Kağıt üzerinde okuma ve yazma gibi işler, ekran kullanımından farklı bir aydınlatma ihtiyacına sahiptir. Bu nedenle genel oda ışığı ile yönlendirilebilir görev ışığının birlikte kullanılması daha kontrollü bir düzen kurulmasını sağlar. Masa lambası gerektiğinde yalnızca defter üzerine çevrilebilirken genel aydınlatma, çalışma alanı ile odanın geri kalanı arasındaki aşırı parlaklık farkını azaltabilir.
Işığın renk sıcaklığı, lambanın sarıya veya maviye yakın görünmesini ifade eder. Daha yüksek renk sıcaklığına sahip soğuk beyaz ışıklar daha fazla kısa dalga boylu ışık içerebilir. Araştırmalar, özellikle akşam ve gece saatlerinde yüksek miktarda mavi ağırlıklı ışığa maruz kalmanın melatonin baskılanması üzerinde daha güçlü etki gösterebildiğini ortaya koymaktadır.
Bu nedenle uyku saatine yaklaşan geç çalışma dönemlerinde gereğinden fazla parlak ve çok soğuk tonlu aydınlatma yerine daha sıcak tonlara geçmek düşünülebilir. Ancak renk sıcaklığı tek değişken değildir. Işığın şiddeti, göze geliş yönü, maruz kalma süresi ve odadaki diğer ışık kaynakları da önem taşır. Sıcak renkli bir lambanın aşırı parlak kullanılması otomatik olarak ideal bir gece ortamı oluşturmaz.
Aydınlatmayı değerlendirmek için masaya oturup gerçek kullanım senaryosunu denemek en pratik yöntemdir. Birkaç satır yazın, kitap açın ve ardından ekrana bakın. Yazı sırasında el gölgesi aktif alanı kapatmamalı, lambanın kendisi gözünüzü almamalı ve ekranda pencere ya da lamba yansıması belirgin olmamalıdır.
Gündüz doğal ışık değiştikçe aynı masa farklı davranabilir. Sabah rahat olan bir yerleşim öğleden sonra doğrudan güneş alabilir. Bu yüzden çalışma alanında perde, hareket ettirilebilir masa lambası ve yönü değiştirilebilen ekran gibi kontrol edilebilir unsurlar fayda sağlar. Amaç masayı mümkün olduğunca parlak hale getirmek değil, yapılan işi rahatça görebilecek kadar dengeli ve yönü kontrol edilmiş bir ışık düzeni kurmaktır.
Yorum Yap